Παρατηρήσεις στη μεγέθυνση της οικονομίας

Γιατί προτιμήθηκαν οι μεταβιβάσιμες άδειες - δικαιώματα εκπομπής ρύπων στην Ευρώπη;

2011-03-07T12:07:00.000-08:00

Η μείωση των αέριων ρύπων δεν αποτελεί μεμονωμένη πολιτική. Επεξεργάζεται σε μηχανισμούς οικονομικής αποδοτικότητας, ώστε να έχουν κίνητρο οι επιχειρήσεις να μειώσουν τους ρύπους τους.

Πώς επεξεργάζεται το θέμα των ρύπων η οικονομική του περιβάλλοντος;

Όταν μία επιχείρηση παράγει ρύπους το κόστος των οποίων είναι χαμηλότερο από την οικονομική ωφέλεια λειτουργίας της επιχείρησης σε αυτό το επίπεδο ρύπων, τότε έχει κίνητρο να ανεβάσει το επίπεδο των ρύπων. Υπάρχουν 2 τρόποι περιορισμού των ρύπων:

Η φορολόγηση κάθε μονάδας ρύπου με ένα σταθερό συντελεστή.

Η αγορά άδειας εκπομπής μιας ποσότητας ρύπων.

Η πρώτη επιλογή, που θα επιβληθεί από την κυβέρνηση, δεν μπορεί να πετύχει άριστο επίπεδο ρύπων και οικονομικής ωφέλειας επιχειρήσεων, λόγω έλλειψης αξιόπιστων πληροφοριών και υστέρησης απόκρισης των επιχειρήσεων, στην προσαρμογή της παραγωγής τους και άρα στο επίπεδο ρύπων. Έστω ότι επιβάλλεται ένας συντελεστής α% επί κάθε μονάδας εκπεμπόμενου ρύπου. Λόγω διαφορετικής τεχνολογίας και οικονομιών κλίμακας ανάμεσα στις επιχειρήσεις, σε κάποιες, αυτός ο φόρος θα είναι ανεκτή επιβάρυνση. Θα αντισταθμίζεται θετικά με τα κέρδη της επιχείρησης, οπότε δε θα υπάρχει κίνητρο μείωσης παραγωγής, άρα και μείωσης εκπεμπόμενων ρύπων. Σε αυτή την περίπτωση, η κυβέρνηση μπορεί να αυξήσει το συντελεστή, αφού υπάρχει περιθώριο. Στις υπόλοιπες επιχειρήσεις, ο φόρος ίσως είναι απαγορευτικός για τη συνέχιση ενός βιώσιμου επιπέδου παραγωγής για την επιχείρηση, πράγμα που σημαίνει, ότι οι επιχειρήσεις θα αιτηθούν τη μείωση του συντελεστή. Στην πραγματικότητα, οι επιχειρήσεις, μπορούν να δώσουν ψευδή στοιχεία κόστους ανά μονάδα εκπεμπόμενου ρύπου και να διατείνονται ότι ο φόρος είναι μεγάλος. Οι κρατικοί μηχανισμοί δεν έχουν τρόπο να ελέγξουν τις διατυπώσεις των επιχειρήσεων. Και ακόμη και αν δυσπιστούν, και επιμένουν στη φορολόγηση στο συντελεστή που νομίζουν ως “δικαιο”, η προσαρμογή που θα κάνει η κάθε επιχείρηση προκειμένου να μειώσει επίπεδο ρύπων σε σημείο που να μην απειλείται η βιωσιμότητά της, θα πάρει πολύ χρόνο. Κάποια επιχείρηση μπορεί να αποκριθεί στους 6 μήνες, άλλη στους 14. Έτσι, η κυβέρνηση δε θα λάβει τα μηνύματα προσαρμογής του φορολογικού συντελεστή εγκαίρως.

Η δεύτερη επιλογή έχει άμεση αποτελεσματικότητα. Η επιχείρηση αγοράζει τόσες άδειες για όσους ρύπους παράγει στο πραγματικό επίπεδο παραγωγής που επιλέγει. Αυτή καθιερώθηκε, αλλά ακόμη στις μέρες μας είναι υπό αναθεώρηση οι λεπτομέρειες της εφαρμογής.

Πώς επιτυγχάνεται η μείωση και ο έλεγχος των αέριων ρύπων από την Ευρωπαϊκή και Εθνική νομοθεσία;

Σύμφωνα με την Οδηγία 2003/87/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις άδειες εκπομπής αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο θερμοκηπίου:

“Από 1ης Ιανουαρίου 2005, κάθε εγκατάσταση στην οποία ασκείται μια από τις προβλεπόμενες στο παράρτημα Ι δραστηριότητες της παρούσας οδηγίας (δραστηριότητες στον τομέα της ενέργειας, της παραγωγής και μεταποίησης των σιδηρούχων μεταλλευμάτων, της εξορυκτικής βιομηχανίας και της παραγωγής χαρτοπολτού, χαρτιού και χαρτονιού) και που εκπέμπει τα οφειλόμενα στην εν λόγω δραστηριότητα συγκεκριμένα αέρια θερμοκηπίου, οφείλει να είναι κάτοχος της προς το σκοπό αυτό χορηγούμενης από τις αρμόδιες αρχές άδειας.”

Μετά τη Συνθήκη του Κυότο, το 1997, η Ευρωπαϊκή νομοθεσία θέσπισε τις Οδηγίες, που είχαν σκοπό τη μείωση των ρύπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την Ελλάδα, ο στόχος ήταν μείωση των αέριων ρύπων του θερμοκηπίου κατά 25% ως το 2012, με έτος βάσης το 1990. Στην Ελλάδα, λεπτομέρειες της εφαρμογής θα βρει ο ενδιαφερόμενος στο “Εθνικό Σχέδιο Κατανομής Δικαιωμάτων Εκπομπών για την περίοδο 2008-2012” (ΕΣΚΔΕ).

Κι ενώ η ελληνική βιβλιογραφία επί δεκαετίες χρησιμοποιεί τον όρο “άδειες” ακολουθώντας το αγγλικό permits, οι πρόσφατες μεταφράσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στα ελληνικά, προτιμούν το όρο “δικαιώματα”, που ορίστηκε στα αγγλικά ως allowances. Γι' αυτό, σ' αυτό το χωρίο, θα διαβάσετε εναλλακτικά αυτό τον όρο.

Σημαντικά σημεία που θα επισημάνουμε από το ΕΣΚΔΕ είναι:

Σε κάθε περίπτωση διακοπής λειτουργίας της βιομηχανικής εγκατάστασης, αφαιρείται από την εγκατάσταση η άδεια εκπομπής αερίων θερμοκηπίου.
Για τα έτη που ακολουθούν το έτος της διακοπής λειτουργίας της εγκατάστασης δεν εκχωρούνται δικαιώματα.
Εάν μία εγκατάσταση δε διαθέτει επαρκή δικαιώματα για τη λειτουργία της, θα πρέπει να τα αναζητήσει στην αγορά δικαιωμάτων ή αλλιώς να πληρώσει το ειδικό πρόστιμο για υπέρβαση εκπομπών στο ελληνικό κράτος.

Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Ρύπων εκκαθαρίζει τις αγοραπωλησίες δικαιωμάτων εκπεμπόμενων ρύπων ανάμεσα στα εγγεγραμμένα μέλη του στην Ευρώπη.

Πριν γίνει η εμπορία των δικαιωμάτων, το 2008 χορηγήθηκε δωρεάν ένα ποσό ρύπων σε κάθε κράτος, που το ίδιο το μοίρασε στις υφιστάμενες βιομηχανίες του. Στην Ελλάδα κατανεμήθηκε στους τομείς βιομηχανικής παραγωγής που δείχνει ο Πίνακας 1.

Πίνακας 1: Δικαιώματα εκπομπών ανά δραστηριότητα

Δραστηριότητες	Σύνολο δικαιωμάτων σε υφιστάμενες εγκαταστάσεις
Ηλεκτροπαραγωγή	230.117.824
Λοιπές καύσεις	3.038.120
Διυλιστήρια	20.483.355
Φρύξη	4.048.345
Σίδηρος –Χάλυβας	2.828.620
Τσιμέντα	53.863.840
Ασβέστης	4.633.535
Γυαλί	285.585
Κεραμικά	4.570.885
Χαρτί	936.900
Σύνολο	324.807.009

Τι πέτυχε ως τώρα ο μηχανισμός μεταβίβασης αδειών;

Αν μειώθηκαν οι ρύποι, θα αποφανθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το πέρας της δοκιμαστικής περιόδου που λήγει το 2012. Το σύστημα είναι ακόμη σε αρχικό στάδιο, και οι επικριτές του είναι πολλοί. Βασικό εμπόδιο ομαλής λειτουργίας είναι μία εναρμονισμένη ανάμεσα στα κράτη νομοθεσία και ΦΠΑ. Ακόμη, τα φαινόμενα χειραγώγησης των τιμών αδειών του διοξειδίου του άνθρακα δεν επιτρέπουν η αποτίμηση της βλάβης στο περιβάλλον να είναι ο μοχλός της διαπραγμάτευσης.

Ο μηχανισμός εμπορίας ρύπων (EU ETS) έχει γίνει όργανο εγκληματικών ενεργειών από το 2006. Kαρουζέλ απάτης ΦΠΑ έγιναν ανεμπόδιστα. Ένας φορέας αγοράζει ενδοκοινοτικά τις άδειες από μία χώρα, που δεν απαιτείται η πληρωμή του ΦΠΑ στον τόπο αγοράς. Έστω αγοράζει ο φορέας τις άδειες από τη Μεγάλη Βρετανία. Έπειτα, πουλάει τις άδειες σε μία άλλη χώρα, έστω στο Βέλγιο. Ο Βέλγος αγοραστής θα πληρώσει το φόρο στο Βρετανό πωλητή. Κατά την αγοραπωλησία, ο Βρετανός φορέας πληρώνεται την τιμή των αδειών συν το ΦΠΑ 21%. Το ΦΠΑ που εισέπραξε τον οφείλει στο κράτος του, δηλ. στη Μεγάλη Βρετανία. Όμως, εξαφανίζεται στην Πορτογαλία και κρατά ως παράνομο καθαρό όφελος το ΦΠΑ. (οι χώρες που αναφέρθηκαν ήταν σε υπαρκτό κύκλωμα απάτης που εξιχνίασε η Europol).

Άλλο ένα πρόβλημα που εμφανίστηκε τον Ιανουάριο του 2011 ήταν η εισβολή χάκερ στα εθνικά μητρώα εγγεγραμμένων χρηστών δικαιωμάτων ρύπων πολλών ευρωπαϊκών κρατών, απ' όπου έκλεψαν άδειες συνολικής αξίας περίπου 30 εκατομμυρίων ευρώ και τις μετέφεραν σε μητρώα άλλων κρατών.

Γεωργία Νερούτσου

Οικονομολόγος, Λογίστρια

Ο μύθος του bank run ή Οι τράπεζες είστε εσείς

2010-11-30T08:26:00.000-08:00

Το bank run είναι το φαινόμενο όπου οι πελάτες μιας τράπεζας την επισκέπτονται και ζητούν τις αποταμιεύσεις τους σε ρευστό. Η τράπεζα δεν έχει σε χάρτινη μορφή τα χρήματα που ζητούν. Τι γίνεται μετά; Πέφτει τόσο εύκολα το τραπεζικό και οικονομικό σύστημα; Κάποτε, ναι. Αυτή η συμπεριφορά επιβάρυνε τις αγγλικές τράπεζες το 1930. Αλλά στη σημερινή εποχή, η ηλεκτρονική - λογιστική υπόσταση των λογαριασμών σας είναι ισοδύναμη του ρευστού.

Μια εκστρατεία έχει στηθεί, με αφορμή δηλώσεις του ποδοσφαιριστή Ερίκ Καντονά (Eric Cantona) που προτρέπει τους Γάλλους να τρέξουν στις τράπεζες να ζητήσουν τις καταθέσεις τους σε ρευστό, ως κίνηση διαμαρτυρίας για την άσχημη οικονομική κατάσταση. Η εκστρατεία StopBanque έχει ορίσει την ημερομηνία για τη συντονισμένη κίνηση στις 7 Δεκεμβρίου. Πείραμα είναι και θα δούμε τι θα πετύχει. Πέρα από το συμβολισμό του, που θα αναδείξει την αγανάκτηση των πολιτών, δεν επίκειται ο χρηματοοικονομικός Αρμαγεδδών.

Το ηλεκτρονικό - λογιστικό χρήμα όχι μόνο δεν είναι αέρας, αλλά είναι και υποχρεωτική η χρήση του σε ορισμένες περιπτώσεις, στην Ελλάδα. Σύμφωνα με το νόμο 3842/2010, από 1/6/2010:

Τα φορολογικά στοιχεία συνολικής αξίας χιλίων πεντακοσίων (1.500) ευρώ και άνω, που εκδίδονται για πώληση αγαθών ή παροχή υπηρεσιών σε ιδιώτες, εξοφλούνται από τους λήπτες τους, αγοραστές των αγαθών ή των υπηρεσιών, μέσω τράπεζας, με χρεωστικές ή πιστωτικές κάρτες ή μέσω τραπεζικού λογαριασμού και με επιταγές. Δεν επιτρέπεται εξόφληση των στοιχείων αυτών με μετρητά.

Ακόμη κι αν καούν όλα τα χαρτονομίσματα του κόσμου, η εξόφληση μπορεί να γίνεται με κάρτες ή μεταφορές από έναν τραπεζικό λογαριασμό σε άλλο. Το χρήμα είναι συμβατικό κι έχει τη μορφή που του δίνουμε. Κάποτε είχε τη μορφή σπάνιων μετάλλων, σε ειδικούς σχηματισμούς και περιεκτικότητα, ώστε να είναι δύσκολη η παραχάραξη. Εδώ και δεκαετίες έχουμε τις χρεωστικές και πιστωτικές κάρτες. Τα τελευταία χρόνια έχουμε το web-banking, το paypal και λίγα ακόμη εργαλεία στο ίντερνετ που παρακάμπτουν ακόμη και το λίγο υλικό μιας κάρτας, και γίνεται εντελώς άυλη η συναλλαγή.

Τα ηλεκτρονικά συστήματα των τραπεζών που ενημερώνουν τα λογιστικά υπόλοιπα των λογαριασμών σας δεν έχουν πέσει ποτέ θύμα hacker, κι ούτε προβλέπεται. Είναι τα πλέον ασφαλή και τα στοιχεία τους είναι έγκυρα. Η κάρτα σας συνδέεται με έναν ή περισσότερους λογαριασμούς σας. Περισσότερο πιθανό είναι να σας κλέψουν ένα πορτοφόλι με χαρτονομίσματα παρά να σας υποκλέψουν κωδικούς ή να σας κλέψουν την ίδια την κάρτα.

2ο μέρος: Γιατί τόση έχθρα με τις τράπεζες; Οι τράπεζες είστε εσείς.

Οι τράπεζες δημιουργήθηκαν από μία ανάγκη να φυλάσσονται τα δικά σας χρήματα. Οι τραπεζίτες του κόσμου έχουν ένα μεγάλο συγκεντρωμένο πλούτο που θα μπορούσε να ανατροφοδοτεί όποια κερδοσκοπία ή επένδυση επέλεγαν. Δηλ. μπορούμε να πούμε, ότι δεν έχουν ανάγκη τα δικά σας τα χρήματα, για να βγάλουν αυτοί παραπάνω. Όμως, επειδή μέρος της δημοσιονομικής πολιτικής μιας χώρας, στα πλαίσια της ενεργοποίησης ή παύσης της ζήτησης για προϊόντα και επενδύσεις είναι ο καταμερισμός κατανάλωσης - αποταμίευσης, και αφού η αποταμίευση γίνεται στις τράπεζες, είναι απλά λογικό να ενδιαφέρονται τα κράτη για τις τράπεζες. Στην ουσία ενδιαφέρονται για την οικονομική συμπεριφορά σας. Η μονομερής ερμηνεία "προστατεύουν το κεφάλαιο, το κέρδος των τραπεζιτών" έχει δραματικά σφάλματα. Αν δε θέλουμε δημοσιονομική πολιτική, αν δε θέλουμε καν πολιτική, τι θέλουμε;

Ακόμη και σε μία οικονομία που θα εξαλείψουμε τον όρο τράπεζα, πόσο μπορούμε να εξαλείψουμε τα clearing houses (οίκους εκκαθάρισης); Είναι κι αυτή μια βρομοδουλειά που κάποιος πρέπει να την κάνει! Προκειμένου να πραγματοποιηθεί μία χρηματοοικονομική πράξη, από την απλούστερη της αποταμίευσης, μέχρι την πιο σύνθετη που εκδίδει τίτλους περιουσίας ή χρέους ή καταμετρά τα κέρδη σας από επενδύσεις σε δημοπρατήρια - χρηματιστήρια, υπάρχει ένας μηχανισμός ενδιάμεσα. Αυτός ο μηχανισμός φυσικά και θα λάβει την αμοιβή του. Θα λάβει μία προμήθεια επί της πράξης.

Αν κάποιος έχει ενστάσεις στον τρέχοντα τρόπο λειτουργίας της οικονομίας, ας μηχανευτεί δημιουργικές αλλαγές. Δεν είναι η καστροφική κατάλυση των παλαιών προτύπων που καθιερώνει τα νέα, αλλά η δημιουργική σκέψη και η έννοια της βελτίωσης. Π.χ. το web-banking δεν καθιερώθηκε ως άνωθεν επιβολή των τραπεζών, ώστε να συμπιέσουν κόστη και να καταφέρουν υπερκέρδη. Καθιερώθηκε, γιατί εξοικονομεί σε εμάς, τους πελάτες του χρόνο και κόπο.

Τέλος, αν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) συμφωνούσε ότι όλο το χρήμα που θα ζητηθεί από τους πελάτες των τραπεζών λιανικής πρέπει να κυκλοφορεί σε ρευστό, απλά θα το τύπωνε. Κανείς δεν απαγορεύει από την ΕΚΤ να τυπώσει χρήμα. Απλά, είναι η πολιτική της να μην τυπώσει τώρα (άλλωστε ρευστότητα παρέχει, με την πολιτική αγοράς εθνικών ομολόγων).

Γεωργία Νερούτσου
Οικονομολόγος, Λογίστρια

Το πολυτοπικό κεφάλαιο vs. το ενδημικό εργατικό δυναμικό

2010-11-03T11:03:00.000-07:00

Κοινωνία Γης 2010:

Οι χρηματοοικονομικές αγορές είναι παγκόσμιες. Και το εμπόριο αντιμετωπίζει ελάχιστους περιορισμούς. Υπάρχουν και πολλοί εργαζόμενοι που μετακινούνται σε όλη την υφήλιο, οι knowledge workers, που εργάζονται σε πολυεθνικές με εγκαταστάσεις που απαιτούν την επίσκεψη του ενός ειδικού από οπουδήποτε είναι διαθέσιμος. Όμως, η πλειονότητα των λοιπών εργαζομένων και επαγγελματιών, έχει μικρή εμβέλεια εργασιακής απασχόλησης.

Ιστορικά:

Το εμπόριο είναι διεθνές εδώ και χιλιάδες χρόνια. Οι μετακινήσεις πληθυσμών, για αναζήτηση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης επίσης γίνονται επί χιλιετίες. Τα χρηματικά κεφάλαια όμως, μόλις την τελευταία 20ετία κατάφεραν να μεταφέρονται με ταχύτητα αστραπιαία και μάλιστα άυλα! Αυτή είναι μία τεχνολογική καινοτομία που με δυσκολία ενσωματώνεται στην κοινωνία. Ούτε οι κυβερνήσεις ούτε οι επιχειρηματίες βλέπουν τα όριά της. Υπάρχει μια βιασύνη, όποιος προλάβει να αρπάξει το εικονικό χρήμα που διακινείται, που κατά σύμβαση, κι έπειτα κατ' ουσία, του αυξάνει την περιουσία.

Κάποια είδη εργασίας μετακινούνται χωρίς να μεταναστεύουν:

Μπορούμε να χωρίσουμε αδρά σε 2 κατηγορίες τους σύγχρονους εργαζόμενους. Από τη μία πλευρά, οι διοικητικές θέσεις, κάποιοι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι ειδικοί τεχνολογίας. Από την άλλη, οι υπάλληλοι ιδιωτικοί και δημόσιοι, και οι βοηθητικές υπηρεσίες, όπως σερβιτόροι, νοσοκόμοι, οικιακοί βοηθοί. Για εργασίες της πρώτης κατηγορίας επαγγελμάτων, δε χρειάζεται μετακίνηση. Είναι πολυτοπικά επαγγέλματα, όπως τα χρηματικά κεφάλαια. Οι συνεργασίες γίνονται με το εξωτερικό, λόγω τεχνολογίας, είτε σε απόσταση είτε με περιοδικές επισκέψεις. Άρα, όταν υπάρχουν εμπόδια ή πτώση εργασιών σε μία πόλη ή χώρα, μπορούν να αναζητήσουν την επόμενη εργασία τους σε άλλο τόπο. Αντίθετα, οι υπάλληλοι υπό καθεστώς εργοδοσίας είναι σχεδόν πάντα γεωγραφικά περιορισμένοι. Αν δε βρουν δουλειά στον τόπο τους, θα αναγκαστούν να μεταναστεύσουν. Ειδικά, στην υποκατηγορία των οικιακών βοηθών και όμοιων υπηρεσιών, στην Ελλάδα, δεχόμαστε μετανάστες.

Ποιος συναντά το πολυτοπικό κεφάλαιο;
Οι ενδημικοί υπάλληλοι αμείβονται από ένα κεφάλαιο που έχει δημιουργηθεί οπουδήποτε στον κόσμο. Οι πολυτοπικοί επαγγελματίες δημιουργούν ή κατευθύνουν το κεφάλαιο. Κι εκεί στη μέση, το "ενδημικό" κράτος περικλείει και τις δύο κατηγορίες απασχολουμένων-πολιτών. Ποια θέση θα πάρει;

Γεωργία Νερούτσου
Οικονομολόγος, Λογίστρια

Η Ενδιάμεση Έκθεση της Τράπεζας Της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2010

2010-11-03T09:35:00.000-07:00

Ακολουθεί η εισαγωγή του Γ. Προβόπουλου, Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, στην ενδιάμεση έκθεση που υπέβαλε η Τράπεζα στις 26/10/2010:

Το Πρόγραμμα Οικονομικής Προσαρμογής αρχή για την ανασύνταξη της ελληνικής οικονομίας

Η ελληνική οικονομία διανύει σήμερα την πιο δύσκολη φάση των τελευταίων δεκαετιών, αποτέλεσμα χρόνιας διστακτικότητας στην αντιμετώπιση προβλημάτων, όταν αυτά ήταν ακόμη διαχειρίσιμα. Με την έλευση της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης, το αδιέξοδο έγινε ορατό σε όλους και η θέση της χώρας στις διεθνείς αγορές κλυδωνίστηκε.

Ανάχωμα στις καταστροφικές εξελίξεις, που τον Απρίλιο του 2010 έμοιαζαν αναπόφευκτες, ήταν η ενεργοποίηση του μηχανισμού στήριξης της ελληνικής οικονομίας από τα κράτη-μέλη της ζώνης του ευρώ και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, με βάση το Πρόγραμμα Οικονομικής Προσαρμογής που συμφωνήθηκε. Παράλληλα, οι ελληνικές τράπεζες επωφελήθηκαν από τα μη συμβατικά μέτρα νομισματικής πολιτικής που έλαβε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Το Πρόγραμμα εξασφαλίζει κατ’ αρχάς μια τριετή περίοδο χρηματοδότησης της Ελλάδος από τα κράτη-μέλη της ζώνης του ευρώ και το ΔΝΤ, σε συνθήκες όπου το κόστος προσφυγής στις αγορές έχει καταστεί απαγορευτικό. Παράλληλα, προδιαγράφει τις γενικές κατευθύνσεις της οικονομικής πολιτικής για τα επόμενα χρόνια, κατά κύριο λόγο στο δημοσιονομικό τομέα, αλλά και στην εφαρμογή διαρθρωτικών αλλαγών και μεταρρυθμίσεων στον ευρύτερο δημόσιο τομέα και στη λειτουργία των αγορών. Το Πρόγραμμα συνιστά ένα μεσοπρόθεσμο, συνεπές και με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα σχέδιο προσαρμογής της οικονομίας και συμπυκνώνει μέσα σε τριετή ορίζοντα αλλαγές και μεταρρυθμίσεις που έπρεπε να είχαν πραγματοποιηθεί, όταν οι συνθήκες ήταν ευνοϊκότερες και το κόστος των αλλαγών θα ήταν μικρότερο.

Για να αξιολογηθεί σωστά το κόστος του Προγράμματος θα πρέπει να συγκριθεί με το κόστος της μη εφαρμογής του. Σημαντικά τα μεσοπρόθεσμα οφέλη του Προγράμματος

Το κόστος των αλλαγών εμφανίζεται υψηλό και διαχέεται στο σύνολο της οικονομίας. Το κόστος εντοπίζεται κυρίως στις αποδοχές και τις συντάξεις, ιδίως στο δημόσιο τομέα, στην αυξημένη φορολογική επιβάρυνση επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων και στην ύφεση της οικονομικής δραστηριότητας που επηρεάζει τα εισοδήματα και την απασχόληση σε όλους τους τομείς της οικονομίας.

Στο πρώτο εξάμηνο του 2010 το ΑΕΠ μειώθηκε έναντι της αντίστοιχης περιόδου του 2009 κατά 3% και ολόκληρο το χρόνο η μείωση αναμένεται ότι θα κυμανθεί περί το 4%. Η ανεργία προβλέπεται ότι θα υπερβεί το 12% και οι μέσες πραγματικές αποδοχές, επηρεαζόμενες και από τον υψηλό πληθωρισμό, θα μειωθούν κατά 8% στο σύνολο της οικονομίας και 17% στο Δημόσιο.

Η ύφεση ήταν βεβαίως αναμενόμενη εφέτος, ενώ προβλέπεται ότι θα συνεχιστεί και το 2011, με μικρότερη όμως ένταση. Για να αντιμετωπιστούν τα μεγάλα προβλήματα, η οικονομία θα πρέπει να προσαρμοστεί σε χαμηλότερα επίπεδα δραστηριότητας, έως ότου αρχίσει να ανακάμπτει μέσω της ενεργότερης συμβολής του ιδιωτικού τομέα.

Τα παραπάνω περιγράφουν το άμεσο, ήδη ορατό, κόστος της προσαρμογής. Θα πρέπει ωστόσο να τονιστεί ότι για να αξιολογηθεί σωστά το κόστος αυτό, θα πρέπει να συγκριθεί με το κόστος της μη εφαρμογής του προγράμματος. Η μεγάλη διαφορά σε σύγκριση με τη μη εφαρμογή του προγράμματος έγκειται στα ακόλουθα:

1ον. Αποτράπηκαν ανεξέλεγκτες εξελίξεις και υπάρχουν πλέον περιθώρια για την άσκηση πολιτικών που μπορούν να περιορίσουν τη διάρκεια και το εύρος της ύφεσης. Το πρόγραμμα είναι δεσμευτικό στους δημοσιονομικούς στόχους, στον τομέα όμως της ανάπτυξης οι δυνατότητες παρεμβάσεων είναι πολλαπλές και πρέπει να αξιοποιηθούν τάχιστα.

2ον. Αν το πρόγραμμα τηρηθεί με συνέπεια, η τελική κατάληξη είναι ορατή:

• Η Ελλάδα θα παραμείνει ενεργό και όχι περιθωριοποιημένο μέλος της ζώνης του ευρώ, συμμετέχοντας με αξιώσεις στις διεργασίες που θα ορίσουν το μέλλον της ΕΕ και της χώρας μας.

• Η ελληνική οικονομία θα έχει απαλλαγεί οριστικά από εμπόδια του παρελθόντος και θα λειτουργεί ορθολογικότερα.

• Θα έχουν περιοριστεί προνόμια και εξαιρέσεις, τα οποία όχι μόνο συνιστούσαν προσκόμματα στην ανάπτυξη, αλλά και δημιουργούσαν μεγάλες κοινωνικές ανισότητες.

• Θα έχει ενισχυθεί ο δυνητικός ρυθμός ανάπτυξης και θα είναι εφικτοί ταχύτεροι ρυθμοί ανόδου του εθνικού εισοδήματος και της απασχόλησης, που θα είναι μάλιστα διατηρήσιμοι.

Ριζική ανασυγκρότηση του κράτους και συνέχεια, προϋποθέσεις για την επιτυχία του Προγράμματος

Η πρώτη εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση επιτυχίας του Προγράμματος είναι η επάρκεια και αποτελεσματικότητα των μηχανισμών που καλούνται να το εφαρμόσουν, δηλαδή της δημόσιας διοίκησης. Στην κατεύθυνση αυτή έχουν ήδη δρομολογηθεί σημαντικές αλλαγές, που πρέπει να ολοκληρωθούν χωρίς παρεκκλίσεις και καθυστερήσεις. Αλλά δεν αρκούν. Χρειαζόμαστε σήμερα μια συνολική, ριζική ανασυγκρότηση του κράτους πάνω σε νέες βάσεις, ώστε οι λειτουργίες του να μην αντιστρατεύονται τη δημιουργική πρωτοβουλία, αλλά, αντίθετα, να την ενθαρρύνουν.

Η δεύτερη απαραίτητη προϋπόθεση είναι η εξασφάλιση της συνέχειας της εφαρμογής του Προγράμματος. Ένας από τους κύριους λόγους που οδηγηθήκαμε στη σημερινή κρίση είναι ότι στο παρελθόν ανάλογα σταθεροποιητικά προγράμματα που άρχισαν να εφαρμόζονται δεν ολοκληρώθηκαν, καθώς έχασαν σύντομα την ορμή τους και τελικώς εγκαταλείφθηκαν. Με αυτές τις παλινωδίες, λίγους μήνες μετά τη διακοπή ενός προγράμματος εξανεμίζονταν όσα οφέλη είχαν προκύψει και η οικονομία επανερχόταν στο ίδιο επίπεδο όπου βρισκόταν πριν από την έναρξη του προγράμματος ή και σε χαμηλότερο.

Η δημοσιονομική προσαρμογή αναγκαία συνθήκη για την ανάπτυξη

Για να περιοριστεί το εύρος της ύφεσης και να επισπευσθεί η ανάκαμψη, πρέπει να ενθαρρυνθεί η ιδιωτική επιχειρηματική δραστηριότητα, η οποία σήμερα υφίσταται έντονα τις επιπτώσεις της μειωμένης ζήτησης, της χαμηλής ανταγωνιστικότητας, της επιβραδυνόμενης πιστωτικής επέκτασης και του αυξημένου φορολογικού βάρους.

Όσον αφορά το τελευταίο, δεν υπάρχουν άλλα περιθώρια αύξησης των φορολογικών συντελεστών επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων και η αιχμή της πολιτικής για την αύξηση των εσόδων ―που είναι ασφαλώς απαραίτητη― πρέπει να προσανατολιστεί στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και στη σύλληψη της φοροδιαφυγής. Περαιτέρω αύξηση της επιβάρυνσης των ήδη φορολογουμένων θα κατέληγε όχι μόνο να επιτείνει την ύφεση, αλλά και να επιτύχει το αντίθετο από το αναμενόμενο αποτέλεσμα, δηλαδή μείωση αντί αύξησης των εσόδων.

Η περαίωση των φορολογικών εκκρεμοτήτων δεν αποτελεί θεωρητικά την ιδανικότερη επιλογή για την αύξηση των εσόδων. Υπό τις παρούσες συνθήκες ωστόσο, η πολιτική αυτή θα αποδειχθεί χρήσιμη, αν συνοδευθεί από ουσιαστικό εκσυγχρονισμό και αναδιάρθρωση του φορολογικού συστήματος για την εφαρμογή νέων πρακτικών και αποτελεσματικών μεθόδων σύλληψης της φοροδιαφυγής. Παράλληλα, μετά τις μεγάλες αλλαγές που έχουν εισαχθεί την τελευταία περίοδο και οι οποίες καθιστούν το φορολογικό περιβάλλον ιδιαίτερα ρευστό, είναι τώρα ανάγκη να δημιουργηθεί ένα αξιόπιστο φορολογικό περιβάλλον που θα εξασφαλίζει σταθερότητα των φορολογικών συντελεστών και αποτελεσματική λειτουργία των φορολογικών μηχανισμών.

Η δημοσιονομική προσαρμογή, για να είναι πιο αποτελεσματική τα επόμενα χρόνια, πρέπει να στηριχθεί κυρίως στη μείωση των δαπανών. Είναι βέβαια γεγονός ότι από την έναρξη εφαρμογής του Προγράμματος μέχρι σήμερα η μείωση των δαπανών ήταν μεγάλη. Στηρίχθηκε όμως κατά κύριο λόγο στην περικοπή των μισθών και των συντάξεων, ενώ υπάρχουν μεγάλα περιθώρια για ουσιαστικές μειώσεις των δαπανών εφόσον αντιμετωπιστούν και εξαλειφθούν δομικές αδυναμίες του κράτους που παράγουν χρόνια ελλείμματα και χρέη. Η δημοσιονομική εξυγίανση πρέπει τώρα να προχωρήσει με πολύ ταχύτερους ρυθμούς στο δραστικό περιορισμό της σπατάλης στον ευρύτερο δημόσιο τομέα και στη συγχώνευση ή και κατάργηση φορέων του Δημοσίου που δεν προσφέρουν πραγματικό έργο. Η δημοσιονομική εξυγίανση θα είναι βιώσιμη και επιτυχής, αν προκύψει από τη ριζική αναδιάρθρωση του κράτους σε όλες τις βαθμίδες του.

Η δημοσιονομική προσαρμογή τον πρώτο χρόνο εφαρμογής του Προγράμματος παρουσιάζει αξιόλογη πρόοδο. Οι κίνδυνοι όμως αποκλίσεων από τους στόχους εξακολουθούν να είναι υψηλοί. Οι κίνδυνοι αυτοί ενισχύονται από την επικείμενη αναθεώρηση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης του 2009, που είναι πιθανό να επηρεάσει και το λόγο ελλείμματος/ΑΕΠ το 2010.

Γενικότερα, εν όψει των νέων δεδομένων, είναι αυτονόητο ότι πρέπει να ενταθεί η προσπάθεια για περιστολή των δημόσιων δαπανών και για αύξηση των εσόδων σύμφωνα με τους στόχους του Προγράμματος, μεταξύ άλλων με περικοπές δαπανών και με βελτίωση της απόδοσης του φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Επίσης, για την αποτελεσματική εφαρμογή του Προγράμματος είναι απόλυτη ανάγκη η δημοσιονομική πολιτική να προγραμματίζει με βάση εναλλακτικές εκδοχές και να βρίσκεται ανά πάσα στιγμή σε ετοιμότητα να αντιμετωπίσει τυχόν αποκλίσεις με διορθωτικές κινήσεις.

Ένα δεσμευτικό Σχέδιο Δράσης για την Ανάπτυξη

Προαπαιτούμενο για να εισέλθει η οικονομία σε ένα νέο ενάρετο κύκλο είναι η σταθερή πορεία της δημοσιονομικής προσαρμογής, με ρυθμούς ει δυνατόν ακόμη ταχύτερους και από αυτούς που προβλέπει το Πρόγραμμα. Αυτό θα επηρέαζε θετικά το κλίμα, θα βελτίωνε ταχύτερα την εμπιστοσύνη των αγορών και θα ασκούσε ευνοϊκή επίδραση στη διαθεσιμότητα και στο κόστος των δανειακών κεφαλαίων. Το Πρόγραμμα περιλαμβάνει τα απολύτως απαραίτητα που πρέπει να υλοποιηθούν για να αντιμετωπιστεί η σημερινή κρίση. Η πιστή εφαρμογή του είναι απολύτως αναγκαία, αλλά δεν υποκαθιστά την ευρύτερη ευθύνη της οικονομικής πολιτικής να προσεγγίσει τα μεγάλα ζητήματα της ανάπτυξης και να επισπεύσει πολιτικές που θα στοχεύουν στη συντομότερη δυνατή επανεκκίνηση της οικονομίας.

Το Πρόγραμμα είναι μια καλή αρχή που περιορίζει τους κινδύνους και δίνει στην οικονομία τα χρονικά περιθώρια να ανασυγκροτηθεί πάνω σε νέες βάσεις. Ο δρόμος θα είναι όμως επίπονος και μακρύς: η ανάπτυξη δεν μας περιμένει στην επόμενη στροφή. Έως ότου γίνει αισθητή η βελτίωση, θα υπάρξει κάποιο διάστημα επιδείνωσης. Εκείνο συνεπώς που απαιτείται είναι να σχεδιαστεί, παράλληλα με τη δημοσιονομική προσαρμογή, ένας αναλυτικός “οδικός χάρτης” για τη δυναμική επανέναρξη μιας αναπτυξιακής διαδικασίας, που θα στηρίζεται αυτή τη φορά σε στέρεες βάσεις. Χρειαζόμαστε δηλαδή ένα δεσμευτικό, συνεκτικό Σχέδιο Δράσης για την Ανάπτυξη το οποίο θα βαδίζει παράλληλα με τη δημοσιονομική προσαρμογή, θα συμπληρώνει και θα εξειδικεύει πολιτικές που έχουν δρομολογηθεί και θα προτείνει νέες, που θα ενισχύουν την ανάπτυξη χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο τους δημοσιονομικούς στόχους.

Ένα τέτοιο Σχέδιο Δράσης, σε συνδυασμό με την προώθηση των μεταρρυθμίσεων που έχουν προγραμματιστεί και την απρόσκοπτη πορεία της δημοσιονομικής προσαρμογής, θα εκπέμψει το ηχηρό μήνυμα στις αγορές ότι η ελληνική οικονομία αναπροσανατολίζεται δυναμικά, αποκτά εξωστρέφεια, ανοίγεται σε επιχειρηματικές πρωτοβουλίες και εκμεταλλεύεται αποδοτικά την ευκαιρία που παρέχει ο μηχανισμός στήριξης για να ανακάμψει σύντομα. Χρειαζόμαστε δηλαδή σήμερα μια συνολική αναπτυξιακή στόχευση, μια κοινή επιδίωξη για το τι θέλουμε να επιτύχουμε τα επόμενα χρόνια και μια σαφή επιλογή των μέσων που θα μας οδηγήσουν εκεί.

Ένα Σχέδιο Δράσης για την ανάπτυξη οφείλει να περιλαμβάνει:

1ον. Αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας και συγκεκριμένα μεσοπρόθεσμα σχέδια με σαφείς στόχους και μέσα πολιτικής για την εξωστρεφή ανάπτυξη – με έμφαση δηλαδή στις εξαγωγές και στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να τεθούν προτεραιότητες (α) για την κατανομή των δημόσιων πόρων που διατίθενται τόσο για τις δημόσιες επενδύσεις όσο και για την ενίσχυση των ιδιωτικών και (β) για την αναβάθμιση των υποδομών, π.χ. στους κρίσιμους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας.

2ον. Επισήμανση, κωδικοποίηση, εξειδίκευση και ταχεία εφαρμογή των οριζόντιων αλλαγών που εκτιμάται ότι θα έχουν θετική επίδραση στο δυνητικό ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας. Βασικός στόχος αυτής της προσπάθειας είναι η δημιουργία ενός περιβάλλοντος φιλικού προς την επιχειρηματική δραστηριότητα, με την ουσιώδη βελτίωση του ρυθμιστικού και θεσμικού πλαισίου. Εάν σύντομα υπάρξουν απτά αποτελέσματα στο ζήτημα αυτό, θα είναι ευκολότερο να προσελκυστούν ξένα ή και εγχώρια κεφάλαια τα οποία θα χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις που απαιτούνται.

Οι βασικές περιοχές στις οποίες επείγουν διαρθρωτικές αλλαγές, μερικές από τις οποίες έχουν ήδη δρομολογηθεί, είναι:

– Ο εκσυγχρονισμός και η διαφάνεια της δημόσιας διοίκησης.

– Η ενίσχυση της ευελιξίας στην αγορά εργασίας.

– Η ενδυνάμωση του ανταγωνισμού στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών.

– Η βελτίωση της απορρόφησης των κοινοτικών πόρων μέσω του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ), η προώθηση των επενδύσεων και η ενίσχυση του εξαγωγικού προσανατολισμού της οικονομίας.

– Η αύξηση της αποτελεσματικότητας της εκπαίδευσης.

Απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη είναι η τόνωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας

Η οικονομική πολιτική, αν πραγματοποιήσει τις διαρθρωτικές αλλαγές που έχουν επισημανθεί, θα δημιουργήσει το κατάλληλο περιβάλλον, ένα επιχειρηματικό “οικοσύστημα” – μέσα στο οποίο θα μπορέσουν να λειτουργήσουν πιο αποτελεσματικά οι επιχειρήσεις. Το σύστημα αυτό θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από σταθερούς κανόνες για τον ανταγωνισμό και τη φορολογία, δραστικό περιορισμό των διοικητικών εμποδίων και του διοικητικού κόστους, σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο για τη λειτουργία των αγορών, καθορισμένες σύντομες διαδικασίες για τη χωροθέτηση και αδειοδότηση των επιχειρήσεων, δραστική καταπολέμηση της διαφθοράς.

Προσαρμογές απαιτούνται ωστόσο και από την πλευρά των επιχειρήσεων, οι οποίες πρέπει να επιδείξουν διορατικότητα, να διευρύνουν το χρονικό τους ορίζοντα και να αναλάβουν άμεσα επενδυτικές πρωτοβουλίες. Η επιδίωξη του μέγιστου δυνατού κέρδους στο συντομότερο χρονικό διάστημα δεν είναι πλέον εφικτή. Η παγκόσμια οικονομική κρίση έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αποτιμώνται οι χρηματιστηριακές αξίες, μετατοπίζοντας την έμφαση από τις βραχυχρόνιες αποδόσεις στα μακρόπνοα επιχειρηματικά σχέδια. Στην αναγκαία διαδικασία προσαρμογής των επιχειρήσεων περιλαμβάνονται η αύξηση του μεγέθους τους, η ανάπτυξη συνεργειών και συνεργασιών, η βελτίωση της παραγωγικότητας μέσω και της ενδοεπιχειρησιακής κατάρτισης, που θα συμβάλει και σε μείωση του κόστους, η ενίσχυση της εξωστρέφειας με αναζήτηση νέων αγορών και συνεργασιών, η υιοθέτηση πρακτικών που συνάδουν με την προστασία του περιβάλλοντος.

Οι προκλήσεις για το τραπεζικό σύστημα

Σε αντίθεση με όσα συνέβησαν σε πολλές άλλες χώρες, όπου η κρίση εκδηλώθηκε αρχικά στο τραπεζικό σύστημα και μεταφέρθηκε στη συνέχεια στην πραγματική οικονομία, στην Ελλάδα το τραπεζικό σύστημα, που έχει στέρεες βάσεις, αντιμετώπισε δυσχέρειες ρευστότητας όταν οι έντονες δημοσιονομικές ανισορροπίες οδήγησαν στην υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας και στη συνέχεια των τραπεζών, γεγονός που περιόρισε την πρόσβαση των τραπεζών σε πηγές άντλησης ρευστότητας και αύξησε το κόστος δανεισμού τους. Η εξέλιξη αυτή αλλά και η τάση μείωσης που εμφάνισαν το πρώτο εξάμηνο του έτους οι εγχώριες καταθέσεις επηρέασαν αναπόφευκτα τις συνθήκες ρευστότητας των τραπεζών και κατά συνέπεια και την προσφορά δανείων.

Από την άλλη πλευρά η ύφεση, επιβαρύνοντας τη χρηματοοικονομική κατάσταση επιχειρήσεων και νοικοκυριών, οδήγησε σε περιορισμό της ζήτησης δανείων. Οι παράγοντες αυτοί είχαν αποτέλεσμα τη χειροτέρευση της ποιότητας του δανειακού χαρτοφυλακίου των τραπεζών και την υποχώρηση της κερδοφορίας τους. Εξαιτίας των εξελίξεων αυτών, τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς δανείων, ο ετήσιος ρυθμός πιστωτικής επέκτασης υποχώρησε, παραμένοντας πάντως θετικός.

Σε σχετικά υψηλό επίπεδο διατηρήθηκε η κεφαλαιακή επάρκεια. Όμως, οι ιδιαίτερα δυσμενείς μακροοικονομικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί επιβάλλουν για λόγους πρόνοιας τη διατήρηση των δεικτών κεφαλαιακής επάρκειας σε επίπεδα αρκούντως υψηλότερα των ελαχίστων που καθορίζουν οι εποπτικοί κανόνες. Θετική εξέλιξη προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί η επιτυχής ολοκλήρωση της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου στην οποία προέβη πρόσφατα η Εθνική Τράπεζα.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι τα μεγέθη του τραπεζικού τομέα δεν θα μεταβληθούν επί τα βελτίω, εάν πρωτίστως δεν διορθωθούν οι παράγοντες εκείνοι που ασκούν πιέσεις στην πιστοληπτική ικανότητα των τραπεζών και κατ’ επέκταση στη δυνατότητά τους να αντλούν κεφάλαια από τις αγορές χρήματος και κεφαλαίων. Είναι δηλαδή αναγκαία η βελτίωση του γενικότερου μακροοικονομικού περιβάλλοντος. Η βελτίωση αυτή θα συμβάλει θετικά στον περιορισμό του κινδύνου ρευστότητας, αλλά και του πιστωτικού κινδύνου των τραπεζών, ώστε αυτές να συνεχίσουν να ικανοποιούν επαρκώς την εκδηλούμενη ζήτηση τραπεζικών πιστώσεων.

Παράλληλα, οι τράπεζες θα πρέπει να προσαρμοστούν στο νέο οικονομικό και ρυθμιστικό περιβάλλον με διορατικότητα. Είναι απαραίτητο να λάβουν υπόψη τους ότι, ακόμη και όταν η οικονομική δραστηριότητα επανέλθει σε ανοδική πορεία, ο ρυθμός επέκτασης των τραπεζικών εργασιών θα διαμορφωθεί σε επίπεδο χαμηλότερο εκείνου που είχε παρατηρηθεί στο παρελθόν, πριν από την κρίση. Επίσης, κάποια στιγμή, σταδιακά, θα αρθούν τα εναπομένοντα μη συμβατικά μέτρα στήριξης της ΕΚΤ, ενώ η άντληση χρηματοδότησης από τις διεθνείς αγορές ενδέχεται να παραμείνει δυσχερής, καθώς θα είναι αυξημένος ο ανταγωνισμός μεταξύ κυβερνήσεων, τραπεζών και επιχειρήσεων του μη χρηματοπιστωτικού τομέα για την άντληση κεφαλαίων. Τέλος, οι τράπεζες θα πρέπει να προετοιμαστούν εν όψει και της σταδιακής εφαρμογής, έως το 2018, του νέου διεθνούς ρυθμιστικού πλαισίου, γνωστού και ως “Βασιλεία ΙΙΙ”.

Για τους ανωτέρω λόγους κρίνεται απαραίτητο να επανεξετάσουν οι τράπεζες το επιχειρηματικό υπόδειγμα λειτουργίας τους, επιδιώκοντας τη διατήρηση υψηλού επιπέδου κεφαλαιακής επάρκειας και ρευστότητας, σχηματίζοντας επαρκείς προβλέψεις για την κάλυψη του πιστωτικού κινδύνου και εξορθολογίζοντας τα έξοδά τους. Η σύναψη στρατηγικών συμμαχιών και η πραγματοποίηση συγχωνεύσεων, λόγω των θετικών συνεργειών που συνεπάγονται, είναι βέβαιο ότι θα συμβάλουν θετικά στην επίτευξη των ανωτέρω στόχων.

Στόχος η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην οικονομία

Στόχος της μεγάλης προσπάθειας που έχει αναλάβει σήμερα η χώρα είναι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο μέλλον της οικονομίας, στις δυνατότητές της δηλαδή να αντιμετωπίσει τις δημοσιονομικές δυσχέρειες και να γίνει πιο δημιουργική, πιο εξωστρεφής, πιο ανοικτή στην επιχειρηματική πρωτοβουλία και στις επενδύσεις.

Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης όμως δεν μπορεί να είναι ούτε άμεση ούτε αυτόματη. Σήμερα, πέντε μήνες από την ενεργοποίηση του μηχανισμού στήριξης, οι αγορές αντιμετωπίζουν ακόμη τα ελληνικά ομόλογα με επιφύλαξη, παρόλο που το κλίμα έχει αρχίσει τελευταία να βελτιώνεται. Ένα από τα ζητούμενα είναι η επίδειξη συνέχειας, συνέπειας και επιμονής στην εφαρμογή των όρων του Προγράμματος. Τα χαρακτηριστικά αυτά πρέπει να επιβεβαιώνονται διαρκώς και εμπράκτως. Η επιφυλακτικότητα των αγορών τροφοδοτείται εξάλλου και από αναλύσεις που θεωρούν αναπόφευκτη την αναδιάρθρωση του χρέους, καθώς προεξοφλούν ότι οι ρυθμοί ανάπτυξης θα είναι πολύ χαμηλοί για να εξασφαλίσουν την εξυπηρέτηση του μεγάλου δημόσιου χρέους.

Τα σενάρια αυτά έχουν ήδη καταρριφθεί από το ΔΝΤ, το οποίο σε πρόσφατη ανάλυσή του συμπεραίνει ότι η αναδιάρθρωση του χρέους δεν είναι ούτε αναγκαία, ούτε επιθυμητή ούτε και πιθανή. Προς την ίδια κατεύθυνση συγκλίνουν και δηλώσεις αξιωματούχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Σε τελευταία ανάλυση όμως, σ’ εμάς εναπόκειται η ευθύνη να απαντήσουμε έμπρακτα, με δύο τρόπους: Πρώτον, με τη σχολαστική τήρηση των στόχων του Προγράμματος Προσαρμογής, τους οποίους ―όπου είναι δυνατόν― πρέπει να υπερακοντίζουμε, δίνοντας το σαφές μήνυμα ότι η δημοσιονομική προσαρμογή βαδίζει με ταχείς ρυθμούς. Δεύτερον, με την εκπόνηση και ταχεία εφαρμογή ενός συνεκτικού Σχεδίου Δράσης για την Ανάπτυξη, που θα καταδεικνύει πειστικά ότι η ελληνική οικονομία μπορεί κατ’ αρχάς να ανακάμψει γρήγορα και στη συνέχεια να αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς στηριζόμενη σε νέες, υγιείς βάσεις.

Αν όχι μόνο επιτευχθούν οι σημαντικοί δημοσιονομικοί στόχοι αλλά και εδραιωθούν, στα επόμενα δυόμισι χρόνια, οι προϋποθέσεις για αύξηση των εξαγωγών και προσέλκυση ξένων επενδύσεων, που θα τονώσουν την ανάπτυξη, θα πειστούν και οι αγορές ότι η δυναμική του χρέους θα αντιστραφεί. Το αναπτυξιακό δυναμικό της ελληνικής οικονομίας είναι τεράστιο. Ήδη η κατάσταση βαίνει βελτιούμενη, ωστόσο ο δρόμος μπροστά είναι μακρύς και δεν δικαιολογείται εφησυχασμός. Η σημερινή κρίση μπορεί και πρέπει να γίνει ο καταλύτης που θα αναμορφώσει την οικονομία, βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητα και την ευημερία της χώρας εντός της ζώνης του ευρώ. Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα για την Ελλάδα.

Ο δείκτης κραγιόν και ο δείκτης ανδρικών εσωρούχων

2010-10-31T10:21:00.000-07:00

Όσοι ενδιαφέρονται να μάθουν σε ποιο στάδιο του οικονομικού κύκλου είναι κάθε εποχή, κάνουν απλές ή περίπλοκες εκτιμήσεις με τη βοήθεια στατιστικής και με χρήση μακροοικονομικών δεικτών. Τους είναι αναγκαίοι οι προπορευόμενοι δείκτες, ώστε να κάνουν πρόβλεψη ποιο στάδιο ακολουθεί, βοηθώντας τη λήψη αποφάσεων για αγοραπωλησία μετοχών, οργάνωση παραγωγής, πρόσληψη ατόμων, κλπ. Ο βασικός δείκτης πρόβλεψης της οικονομικής κατάστασης που επέρχεται είναι οι αποδόσεις των ομολόγων.

Όμως, ένας δείκτης που είναι φανερός σε όλους, σημαίνει ταύτιση της οικονομικής δραστηριότητας, άρα ακύρωσή της. Έτσι, στο χώρο έχουν εμφανισθεί δείκτες χωρίς οικονομική βάση, που όμως έχουν επαληθεύσει τους παρατηρητές τους. Ακολουθεί η αναφορά σε 2 περίεργους δείκτες.

Ο δείκτης κραγιόν
Αναφέρθηκε πρώτη φορά από τον Leonard Lauder (Πρόεδρο της Estee Lauder) που συστηματικά παρατηρούσε ότι οι πωλήσεις κραγιόν ανεβαίνουν σε περιόδους οικονομικής δυσπραγίας. Μέχρι την τρέχουσα κρίση επαληθεύεται ο δείκτης, καθώς αθεράπευτα ματαιόδοξες γυναίκες, συνεχίζουν να καλλωπίζονται, συσσωρεύοντας μακιγιάζ που θα τις φτάσει για 10 χρόνια. Μπορώ να τον επαληθεύσω το δείκτη, επειδή αύξησα τη συλλογή των κραγιόν μου.

Ο δείκτης ανδρικών εσωρούχων
Οι πωλήσεις ανδρικών εσωρούχων εμφανίζουν σταθερή τάση, γιατί είναι είδος ανάγκης. Όταν πέφτουν, σηματοδοτούν οικονομική δυσπραγία. Ο Alan Greenspan την έχει δεχθεί τη θεωρία. Όμως, ο δείκτης βάλλεται, γιατί γενικά, κάποιοι άνδρες περιμένουν να λιώσουν τα εσώρουχά τους(αφήνοντας μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς άνοδο πωλήσεων) προτού τα αντικαταστήσουν.

Τα ασύμβατα αυτά εργαλεία μέτρησης του οικονομικού κύκλου, δεν είναι τα μόνα. Υπάρχουν περίεργοι δείκτες όπως η "χρηματιστηριακή άνοδος του Άη Βασίλη" σε αναμονή του "φαινομένου του Ιανουαρίου", το "φαινόμενο της Δευτέρας", ο "δείκτης όμορφης σερβιτόρας". Έχουν αλήθεια κάποια. Αλλά είναι τόσο διαδεδομένα, γιατί οι άνθρωποι πέφτουν στην παγίδα να αναζητούν συσχέτιση ακόμη κι εκεί που δεν υπάρχει. Έτσι, επιλέγουν αυθαίρετα τη μέτρηση που επαληθεύει τη θεωρία τους.

Οικονομολόγος, Λογίστρια
Γεωργία Νερούτσου

Φιάλες από σιρόπι, από λάδι, από ποτό ως συσκευασία καλλυντικών

2010-10-01T09:06:00.000-07:00

Με την εμφάνιση, στην αγορά καλλυντικών, των προϊόντων μεγάλης περιεκτικότητας φυτικών συστατικών, είδαμε τα τελευταία 10 χρόνια και την επανεμφάνιση συσκευασιών, που παραδοσιακά χρησιμοποιούνταν για βρώσιμα υγρά, να περιέχουν πια αφροντούς και σαμπουάν. Είναι ίσως ο καταλληλότερος τρόπος προώθησης της υγιεινής πλευράς αυτών των προϊόντων. Όταν βλέπεις ένα μπουκάλι που παρόμοιο έχεις στην κουζίνα σου για να φυλάς ένα σπιτικό ποτό ή σιρόπι, τότε άμεσα το συνδέεις υποσυνείδητα ότι το καλλυντικό που περιέχεται σε αυτό το μπουκάλι θα είναι πολύ καλής ποιότητας, αγνό, αφού ό,τι τρώγεται και μπαίνει μες στο σώμα, συνήθως είναι ασφαλές και για επάλειψη στην επιδερμίδα, έξω απ' το σώμα.

Μία φιάλη που θα μπορούσε να περιέχει λάδι για σαλάτα, περιέχει ένα "θρεπτικό" γαλάκτωμα για ενυδάτωση σώματος

Μία μικρή φιάλη τσέπης, για να' χει κανείς το ποτό του μαζί του, σε δύσκολες στιγμές...Τώρα περιέχει ένα "εθιστικό" και μεθυστικό υγρό τζελ για μπάνιο.

Είναι εντυπωσιακό πού έχουν βρει εφαρμογή αυτές οι συσκευασίες. Μέχρι και σε προϊόντα που δεν είναι καθόλου φυτικά, αντίθετα, εντελώς χημικά, όπως ένα βερνίκι νυχιών, συναντάμε τέτοιες συσκευασίες!

Μοιάζει με φιαλίδιο προηγούμενων αιώνων που οι φαρμακοποιοί πουλούσαν φάρμακα-δηλητήρια. Τώρα είναι μια περιζήτητη συσκευασία για βερνίκι νυχιών! Δεν πιστεύετε ότι είναι βερνίκι;

Κι όμως, αυτό το φιαλίδιο κρύβει ένα βουρτσάκι για βερνίκια νυχιών.

Πέρα από τις έξυπνες συσκευασίες παραδοσιακών, αγνών τροφίμων, υπάρχει και η άλλη προώθηση: χύμα, χωρίς συσκευασία. Αυτό σπάνια γίνεται σε υγρά. Σε κάποιες κρέμες, ίσως συναντήσετε ένα καρδάρι, απ' το οποίο θα σας σερβίρουν κρέμα περιποίησης, όπως θα σας σέρβιρε γιαούρτι χύμα ένα σούπερ μάρκετ. Και το αποκορύφωμα ζηλευτού προϊόντος, που θέλετε να το φάτε, είναι τα σαπούνια σε σχήμα τούρτας! Είναι απομιμήσεις πιο ζηλευτές και από κανονικές τούρτες, με κομμάτια από καρύδια, ζελέ, χρώματα, αρώματα...

Δεν είναι παχυντικό τυρί ή κέικ...Χωρίς ενοχές το αγοράζετε και πλένεστε στο μπάνιο.

Τόσο ζηλευτές τούρτες δεν ετοιμάζουν τα ζαχαροπλαστεία, αλλά οι "γκουρμέ" εταιρείες καλλυντικών.

Το μάρκετινγκ είναι ένα ισχυρό εργαλείο, όταν παίζει με τις γεύσεις και τα αρώματα που προκαλούν οικείες αναμνήσεις στους καταναλωτές. Αλλά μην ξεχνάτε, όταν αγοράζετε τέτοια προϊόντα: ελέγξτε τα συστατικά τους, αν όντως είναι τόσο αγνά και φυτικά όσο ισχυρίζονται οι πωλητές ή είναι απλά ελκυστικές συσκευασίες και εμφανίσεις. Βέβαια, εν γνώση σας, να αγοράσετε κάτι τόσο όμορφο, τόσο αξιολάτρευτο, κι ας μην έχει τα πιο φυσικά συστατικά, δικαιολογείται η ματαιοδοξία. Αλλά αρκείστε στη διαπίστωση ότι μοιάζουν με τρόφιμα, άρα θα' ναι και αγνά σαν τρόφιμα, τότε τα συστατικά ίσως σας διαψεύσουν.

Ένα χαριτωμένο βάζο μαρμελάδας εξυπηρετεί την αποθήκευση κρέμας περιποίησης, κεριών, αλάτων μπάνιου.

Γεωργία Νερούτσου
Λογίστρια, Οικονομολόγος

Ύφεση Ισολογισμού (balance sheet recession) - το λογιστικό αποτύπωμα που αφήνει η Ελλάδα στην Ευρώπη

2010-08-10T01:18:00.000-07:00

Το ΔΝΤ και η ΕΕ φέρνουν στην Ελλάδα χρήμα για να αποπληρώσει τους δανειστές της. Τα χρήματα έρχονται, φεύγουν, η κρίση μένει. Αν κοιτάξουμε τους Δημόσιους Λογαριασμούς του Ελληνικού κράτους, θα δούμε ότι η αξία τους συρρικνώνεται. Τα χρήματα έρχονται και αποπληρώνουν τους δανειστές τους, οι οποίοι είναι εκτός Ελλάδας· εκτός Δημόσιων Λογαριασμών το κέρδος.

Ελλάδα-Αγωγός μεταφοράς χρημάτων προς κάλυψη ξένων Ισολογισμών

Στόχος των παγκόσμιων ταμείων της ΕΕ και του ΔΝΤ δεν είναι η υποστήριξη της Ελλάδας καθ' αυτής. Τα δάνεια, η Ελλάδα μπορούσε να τα αποπληρώσει σε βάθος δεκαετιών, όπως κάνουν όλες οι χώρες. Αλλά επειδή όλα τα βλέμματα στράφηκαν ξαφνικά (μετά την αποκάλυψη ότι πολλά χρηματοοικονομικά προϊόντα στις ΗΠΑ είναι απάτη και κοροϊδεύουν τον επενδυτή) στις υποχρεώσεις που εμφανίζει κάθε οργανισμός στον Ισολογισμό του, αναθεωρήθηκε η αξία των ομολόγων πολλών κρατών, και ιδιαιτέρως δυσμενή αξιολόγηση έλαβαν τα ελληνικά ομόλογα. Οι Ισολογισμοί όσων είχαν στην κατοχή τους ομόλογα ελληνικού δημοσίου ήδη αποτυπώνουν απαξιωμένα στοιχεία. Τίτλοι ιδιοκτησίας, που υπό συνθήκες καλής πίστης θα διατηρούσαν την αξία τους στο Ενεργητικό, τώρα την έχασαν, γι' αυτό και ο όρος 'Υφεση Ισολογισμού, balance sheet recession, όπως λένε στη Federal Reserve. Στο υπολογιστικό πρόβλημα των εκτός Ελλάδας, λοιπόν, κυρίως απευθύνεται το δάνειο στήριξης της Ελλάδας: κάποιοι ισολογισμοί θέλουν να καλύψουν τους λογαριασμούς τους που έχουν μετατραπεί σε απαξιωμένους τίτλους λόγω haircut ή σε μη αποδοτικά δάνεια.

Απαξιωμένα Ομόλογα και Μη αποδοτικά Δάνεια

Τα ομόλογα, πέρα από τίτλους χρέους που αποπληρώνουν με τόκο τον επενδυτή που τα αγοράζει στην έκδοσή τους, έχουν κι άλλη ιδιότητα: κινούνται ως χρεόγραφα σε μία δευτερογενή αγορά. Όπως στο χρηματιστήριο, οι τίτλοι χάνουν και κερδίζουν αξία, ανάλογα με τις φήμες που θα ακούσουν και τις αναφορές που θα διαβάσουν οι επενδυτές και λοιποί εμπλεκόμενοι, έτσι και τα ομόλογα, είναι αντικείμενο αγοραπωλησίας, πριν τη λήξη τους. Όταν έχεις όμως ένα ομόλογο που η φήμη του ακολουθεί την αναξιοπιστία της Ελλάδας, το ξεπουλάς με ζημιά, μειωμένο / “κουρεμένο” κατά το ποσοστό haircut. Λογιστικά, αυτή η πώληση απομειώνει την αξία του Ενεργητικού του Ισολογισμού, και παράλληλα εγγράφει ζημιές στην Καθαρή Θέση ή αυξάνει το έλλειμμα, αν μιλάμε για Ισολογισμό κρατών. Αλλά ακόμη κι αν δεν πωληθούν τα απαξιωμένα ομόλογα, εγγράφεται η μείωση της αξίας τους, περισσότερο με τη μέθοδο mark to market, που αποτυπώνει το χαρτοφυλάκιο λογιστικά, όχι στην αξία κτήσης του, αλλά στην τρέχουσα εμπορική αξία. Μη αποδοτικό ενεργητικό είχαν χαρακτηριστεί τα δάνεια χωρών στην Ελλάδα· με την αποπληρωμή τους, η αξία του Ισολογισμού ενός κράτους διαφυλάσσεται.

Γεωργία Νερούτσου

Λογίστρια, Οικονομολόγος

Παραμύθια του Τάλεμπ για μαύρους κύκνους, ζωγραφιές του Μαντελμπρότ--Γιατί θα παραμείνουν παραμύθια και ζωγραφιές

2010-07-12T13:42:00.001-07:00

Στην ακαδημαϊκή και δημοσιογραφική επικαιρότητα, κάθε είδους ομιλητές για την οικονομική κρίση έχουν εμφανιστεί. Πολύ δημοφιλείς είναι ο Τάλεμπ (Nassim Taleb) και ο Μαντελμπρότ (Benoit Mandelbrot) με τα δυναμικά συστήματα που προοιωνίζονται.

O Τάλεμπ (Taleb) περιφρονεί τις στατιστικές μεθόδους. Είτε ιστορικές είτε στοχαστικές, βλέπει ότι τους λείπει το στοιχείο του σπάνιου απρόβλεπτου γεγονότος. Θεωρεί ότι πολλοί αγνοούν το ρίσκο που παίρνουν σε κάθε τους κίνηση. Θα συμφωνούσαμε με τις σκέψεις του, αν παρατηρούσαμε την τυπική συμπεριφορά ενός επενδυτή ή πολίτη σε συναλλαγή χρηματοδότησης. Στα έργα του, Fooled by randomness ή Στην Πλάνη του Τυχαίου (2001) και The Black Swan ή O Μαύρος Κύκνος (2007) εξηγεί πολλές ατομικές συμπεριφορές, συνήθη σφάλματα και παράδοξα στην καθημερινότητά μας. Κάποιες θέσεις του είναι επιβεβαιωμένες· οι περισσότερες είναι μεταφορές που συνιστούν λογικά επαγωγικά σφάλματα. Τον δικαιολογούμε να κάνει παραινέσεις αυτοβελτίωσης, μια και είναι πάντα δημοφιλείς και σχεδόν πάντα λένε καλώς ή κακώς, τα αυτονόητα. Όμως, το εγχείρημά του να περιγράψει μεγάλου εύρους χρηματοπιστωτικές κρίσεις, βασιζόμενος στην οπτική του ατομικού διαπραγματευτή, είναι εσφαλμένο. Στο δοκίμιό του (απαξιεί να γράφει επιστημονικά άρθρα, και γράφει ενδιάμεσα λογοτεχνικού και επιστημολογικού περιεχομένου) το 2008, "The fourth quadrant: A map of the limits of Statistics", χρησιμοποιεί τη μεταφορά της ζωής της γαλοπούλας: Τη γαλοπούλα την εκτρέφει ο παραγωγός της για 1000 συνεχόμενες μέρες· κάθε μέρα επιβεβαιώνει με στατιστική σημαντικότητα, ότι η κοινωνία νοιάζεται για την ευημερία της γαλοπούλας· την 1001η μέρα, η γαλοπούλα έχει μια έκπληξη: απότομη σφαγή. Απότομη, ναι--απροειδοποίητη, όμως; Γιατί να χαρακτηρίσουμε ως black swan γεγονός τη σφαγή; Ο παραγωγός, ακολουθεί το σχέδιό του. Η γαλοπούλα, δε ζει με σχεδιασμό. Γι' αυτό ο Τάλεμπ (Taleb) προτρέπει να μην είμαστε γαλοπούλες...και οραματίζεται μια κοινωνία λιγότερο εύπιστη. Το εύπιστο όμως του κάθε ανθρώπου, εναλλάσσεται σε κύκλους απαισιοδοξίας-αισιοδοξίας, αφέλειας-υποψίας. Όταν ο Τάλεμπ κριτικάρει τις πρακτικές χρηματοπιστωτικών οργανισμών και οικονομικής πολιτικής κρατών, άστοχα θέτει ότι απέτυχαν λόγω του απρόβλεπτου που δεν προνοούσαν οι πράξεις τους. Τι ήταν απρόβλεπτο; Οι φτωχοί που δανείζονταν ήξεραν ότι δε θα' βρισκαν στο μέλλον χρήματα να αποπληρώσουν τα υπέρογκα δάνειά τους. Αυτοί που κατασκεύαζαν και πουλούσαν τα χρηματοοικονομικά προϊόντα, ήξεραν ότι ήταν κακής ποιότητας. Οι επενδυτές που αγόραζαν τα προϊόντα, ελεύθεροι ήταν να ρωτήσουν ποιο υποκείμενο είχε το όφελός τους και να διαβάσουν το prospectus του προϊόντος. Δεν είχαμε θέμα ευπιστίας, αλλά καθαρά συναισθημάτων, που όχι μόνο δεν απουσιάζουν από τις αγορές, αλλά είναι απαραίτητα για να τις τροφοδοτούν με την έννοια της αξίας.

Από τη δεκαετία του '70, αναπτύσσεται και η θεωρία των επαναλαμβανόμενων μοτίβων εντός ενός μοτίβου. Δηλ. όλα είναι μια επανάληψη ενός μεγαλύτερου σχεδίου. Άρα όταν βλέπουμε το μικρό σχέδιο, μπορούμε να προβλέψουμε το μεγάλο σχέδιο που επέρχεται. Γι' αυτό λέγονται fractals--κλάσματα ομοίων μορφών. Ο Μαντελμπρότ αναβίωσε τις θεωρίες των μαθηματικών των αρχών του 20ού αι. Φατού (Pierre Fatou) και Ζυλιά (Gaston Julia). Τη δεκαετία του 2000, αφοσιώνονται στα fractals οι δύο μαθηματικοί Τάλεμπ και Μαντελμπρότ (Mandelbrot) για να εξηγήσουν οικονομικές και χρηματιστηριακές συμπεριφορές. Μιλώντας σε μακροοικονομικά μεγέθη, τα fractals δεν έχουν πρακτική εφαρμογή. Σε διάστημα λίγων ημερών, για ένα χρηματιστηριακό παράγωγο, τα fractals είναι δείκτης βοηθητικός του διαπραγματευτή για να επιβεβαιώση ένα reversal, αλλαγή τάσης στην τιμή του παραγώγου.

Ο Τάλεμπ τονίζει ότι οι άνθρωποι αναλαμβάνουμε ρίσκο που δεν καταλαβαίνουμε. Ομοίως, δεν κάνω υπολογισμούς του Julia / Mandelbrot που δεν καταλαβαίνω: τι θα πει μιγαδικός αριθμός σε χρηματοοικονομικά δεδομένα; Όμως, μ' αρέσει το σχέδιο που προκύπτει από αυτά. Θα το έκανα ταπετσαρία ή κουρτίνες.

Σχηματική απόδοση του επαναληπτικού αλγορίθμου του Julia set

Μέσα στα βαρετά βιβλία χρηματοοικονομικών τακτικών για διαπραγματευτές, ευτυχώς υπάρχουν κι αυτά που μας διασκεδάζουνε, όπως του Τάλεμπ. Επίσης πετυχημένο είναι "Ο Τυχαίος Περίπατος κάτω στη Γουώλ Στρητ" (A Random Walk Down Wall Street). Γραμμένο από τον Μάλκιλ (Burton G. Malkiel) το 1973, βασίζεται στην έννοια του Τυχαίου Περιπάτου του 1905. Ο Μάλκιλ ισχυρίζεται ότι το να πετάς βελάκια στο στόχο είναι πιθανό να βγάλει αποτελέσματα παρόμοια με αυτά που πετυχαίνει ένας διαχειριστής χρηματοδοτικού ταμείου. Έχει πολλά ισχυρά επιχειρήματα, τα οποία καλά θα κάνει να τα ξέρει ένας επενδυτής-διαπραγματευτής. Όμως, η οικονομία και οι χρηματαγορές, αποδεικνύεται ότι δεν είναι τυχαίος περίπατος.

Αν δεν ξέρετε να επενδύετε, ρίξτε βελάκια καλύτερα

Οι Τάλεμπ και Μαντελμπρότ προτιμούν αγορές που δεν επιδοτούνται ούτε ρυθμίζονται από το κράτος. Πιστεύουν στη σημασία της παιδείας που προλαμβάνει τις κρίσεις. Η στάση τους μου θυμίζει τους φιλοσόφους του Διαφωτισμού του 17-18ου αι. που εκφράστηκαν στο μεταίχμιο φεουδαρχίας-εκβιομηχανισμένου κόσμου. Δεν ήταν σωστές για εφαρμογή, αλλά τροφοδότησαν την αλλαγή νοοτροπίας. Τώρα, βρισκόμαστε στο μεταίχμιο εκβιομηχανισμένου κόσμου-επόμενου σταδίου. Ποιο είναι το επόμενο στάδιο; Πάντως σίγουρα η οικονομία της βιομηχανικής επανάστασης που εφαρμόζουμε δεν ταιριάζει στην επανάσταση του ίντερνετ που βιώνουμε. Η τυχαιότητα που ευαγγελίζονται οι τιμώμενοι συγγραφείς του άρθρου, μου θυμίζει Μεσαίωνα, και μια και είμαστε σε καλή διάθεση τέχνης και ψυχαγωγίας, στη συντροφιά των σκέψεών τους, τα Κάρμινα Μπουράνα (Carmina Burana), η συλλογή τραγουδιών του Μεσαίωνα, φωνάζουν...O Fortuna, velut luna, statu variabilis

"Ω, Τύχη" (O Fortuna) και "Κλαίω τα γυρίσματα της τύχης" (Fortunae plango vulnera), 2 μεσαιωνικά ποιήματα σε μελοποίηση 1937 του Καρλ Ορφ (Carl Orff), σε ηχογράφηση του 1973 από τη Ραδιοφωνία του Μονάχου υπό τη διεύθυνση του Kurt Eichorn--μια ισορροπημένη, μελωδική και πιστή στην παρτιτούρα απόδοση

Γεωργία Νερούτσου

Φοροτεχνικός, Οικονομολόγος

Ποια είναι η αξία του χρυσού;

2010-07-09T19:24:00.000-07:00

Μεγάλη είναι η αμφισβήτηση του νομισματικού συστήματος τον τελευταίο χρόνο, λόγω οικονομικής κρίσης. Τα ρεύματα επικριτών με σύνθημα "Το χρήμα είναι χρέος" έχουν σκοπό την τρομοκρατία του κάθε κατόχου χαρτονομισμάτων, δηλ. όλων. Ως "υποψιασμένοι", μας εμφανίζονται οι χρυσοθήρες, αποταμιευτές ή έμποροι χρυσού. Όμως, τόσο μονομερής απάντηση, κάνει εμάς να τους υποπτευόμαστε...

Τα νομίσματα κυκλοφορούν εδώ και 3000 χρόνια. Τα τραπεζογραμμάτια έχουν εξυπηρετήσει τις συναλλαγές των ανθρώπων από την αυγή των τραπεζών, πριν 2000 χρόνια. Ο Κανόνας του Χρυσού, που όρισε το αντίκρισμα των νομισμάτων σε αποθέματα χρυσού είχε εισαχθεί 1 αιώνα προ βιομηχανικής επανάστασης. Και δυστυχώς, ο Κανόνας ήταν παρών όταν η εκβιομηχάνιση άλλαξε την οικονομία την αυγή του 20ού αι. . Η σύνδεση με το χρυσό, δεν επέτρεπε ευέλικτη νομισματική πολιτική που θα είχε ανακουφίσει τη Μεγάλη Ύφεση του 1930. Όταν το 1931 αποδεσμεύθηκαν από τον Κανόνα του Χρυσού η Μεγάλη Βρετανία, η Ιαπωνία και οι Σκανδιναβικές χώρες, ανέκαμψαν ταχύτερα από τη Γαλλία και το Βέλγιο που έμειναν σ' αυτόν. Η Κίνα, μάλιστα, με νόμισμα βασισμένο στο ασήμι, απέφυγε την κρίση.

Το αρνητικό του χρυσού είναι εγγενές και βρίσκεται στο ότι τα αποθέματά του είναι περιορισμένα. Δεν προβλέπεται να εξορυχτεί πολύς στο μέλλον, και αυτό φαίνεται με τη δυσανάλογη αύξηση της τιμής των ράβδων χρυσού σε σχέση με την αύξηση τιμών των μετοχών των μεταλλείων χρυσού. Η εξόρυξή του διευκολύνεται την τελευταία 20ετία από νέες τεχνολογικές μεθόδους και η παραγωγή έχει αυξηθεί τόσο πολύ που οι κεφαλαιαγορές έχουν προεξοφλήσει τη μειωμένη προβλεπόμενη παραγωγή των μεταλλείων. Όσοι αισθάνεστε ότι οι τραπεζίτες είναι οι κυβερνήτες του κόσμου, που σας απομυζούν, τότε φανταστείτε την έλευση της κυβέρνησης των χρυσωρύχων, με χειραγώγηση της παραγωγής των χρυσωρυχείων και με ελεγχόμενη διάθεση των αντικρισμάτων χρυσού στην οικονομία, από τα θησαυροφυλάκια χρυσού.

Πηγή ποσοτήτων: Γεωλογικές Έρευνες των ΗΠΑ - minerals.usgs.gov

Το παραπάνω γράφημα 1 ξεκινά από το 1900 και δείχνει πόσο έχει αυξηθεί η παραγωγή χρυσού την τελευταία δεκαετία. Τις κορυφές, ακολουθούν οι πτώσεις μετά το κραχ, μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, μετά την πετρελαϊκή κρίση. Η τρέχουσα κρίση δείχνει μία τάση να μειώσει πάλι την παραγωγή, ώστε τεχνητά να ανεβεί η τιμή του χρυσού.

Πηγή ποσοτήτων: Γεωλογικές Έρευνες των ΗΠΑ - minerals.usgs.gov

Το παραπάνω γράφημα 2, αθροίζει την παραγωγή χρυσού από το 1835 έως το 2007. Επειδή ο χρυσός δε φθείρεται ούτε τον πετάει κανείς στα σκουπίδια, ελάχιστες απώλειες έχει στο βάθος του ενάμιση αιώνα. Είναι ασφαλές λοιπόν να πούμε ότι όλος αυτός ο χρυσός είναι ακόμη συγκεντρωμένος επίγεια.

Πηγή τιμών: Angus Maddison

Το γράφημα 2 δείχνει 8πλάσια αύξηση των αποθεμάτων από το 1900. Το παγκόσμιο ΑΕΠ, την ίδια χρονική περίοδο έχει πολλαπλασιαστεί 24 φορές (Το γράφημα 3 παριστά ενδεικτικά μικρότερη χρονική περίοδο, με το παγκόσμιο ΑΕΠ να φτάνει τα 47.276.513 δολάρια το 2006). Το ΑΕΠ είναι μέτρο της αξίας που δημιουργούν οι άνθρωποι οι οποίοι και πολλαπλασιάζονται και δημιουργούν μηχανισμούς πολλαπλασιασμού αξίας (τεχνολογικός εξοπλισμός). Ο χρυσός είναι ένα μέταλλο σε δεδομένη ποσότητα πάνω στον πλανήτη, ήδη πολλά μεταλλεία έχουν εξαντληθεί. Δεν υπάρχουν φήμες εξάντλησής του από όλο τον κόσμο, όμως η επικείμενη εξάντλησή του είναι το πιο συντηρητικό (worst case) σενάριο που πρέπει να' χουμε κατά νου.

Πηγή τιμών: Angus Maddison

Το γράφημα 4 δείχνει το ΑΕΠ να έχει ανεβεί πολύ στις οικονομίες της Δύσης. Από τη βιομηχανική επανάσταση του 19ου αι., οι δυτικές χώρες της Ευρώπης (μαζί με Ελλάδα) έχουν 52πλάσιο ΑΕΠ (από 159.851 δολάρια το 1820 έφτασε στα 8.410.753 δολάρια). Η Νορβηγία έχει μεγεθύνει το ΑΕΠ της κατά 165 φορές (~16500% μεγέθυνση), ενώ η Γερμανία 60 (~6000% μεγέθυνση). Η Ελλάδα (γράφημα 5), από την Ελληνική επανάσταση του 1821, έχει μόλις 10πλασιάσει το ΑΕΠ της (~112% μεγέθυνση). Άρα, βλέπουμε και πόσο άνισα αυξάνεται η αξία στις οικονομίες.

Τι θα σήμαινε η επιστροφή στη δέσμευση των ισοτιμιών με τα αποθέματα χρυσού; Τα σταθερά αποθέματα χρυσού, στα θησαυροφυλάκια κάθε χώρας, θα σήμαιναν για αυτή που έχει μικρή αύξηση αξιών, όπως η Ελλάδα, ανεπαίσθητο αποπληθωρισμό. Όμως για οικονομίες με μεγάλη παραγωγή αξιών, θα σήμαινε ουσιαστικό αποπληθωρισμό, όπου τα περιουσιακά τους στοιχεία θα υποτιμώνταν διαχρονικά. Πράγμα που σημαίνει, σταθερές υποχρεώσεις (τόκοι δανείων, μισθοί και γενικά αμοιβή συντελεστών παραγωγής), αλλά μειωμένη ανταλλακτική αξία των περιουσιακών στοιχείων. Πώς επανέρχεται η ισορροπία σε ένα τέτοιο σύστημα; Η πτώση των αμοιβών των συντελεστών της παραγωγής είναι κάτι που δεν μπορούμε να φανταστούμε, γιατί ακυρώνει την έννοια της μεγέθυνσης και τα κίνητρα για ανάπτυξη. Ως λύση, η αγοραπωλησία αποθεμάτων χρυσού, όπως γίνεται τώρα, δε θα' ταν δυνατή, παρά μόνο με αγοραπωλησία αγαθών, των οποίων η τιμή είναι δεσμευμένη στο χρυσό. Δηλ. αναγκαστικές εξαγωγές θα' καναν οι πετυχημένες παραγωγικά χώρες και εισαγωγές αγαθών θα' κανε η μη αποδοτική Ελλάδα. Συνεπώς, τα εισαγώγιμα προϊόντα θα έβγαζαν από την αγορά εγχώριους παραγωγούς, και θα είχαμε συρρίκνωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και ανεργία. Δηλ. αν το σύστημα του χρήματος χωρίς αντίκρισμα φέρνει κρίση όταν η αξία της παραγωγή είναι μικρότερη από την αξία του χρέους, ένας αυστηρός Κανόνας Χρυσού φέρνει κρίση όταν έχουμε παραγωγή που υπερβάλει την κεκτημένη περιουσία. Δηλ. εξ ορισμού, απορρίπτει ή αφανίζει την παραγωγή και την ανάπτυξη. Αν για να ξεπεραστεί αυτή η δυσκολία, δημιουργηθούν χρηματοοικονομικά προϊόντα-χρεόγραφα επί του χρυσού, όπως τώρα υπάρχουν, τότε γυρίζουμε στα ίδια--καμία καινοτομία ή ασφάλεια δε θα' χει ένας τέτοιος χρυσός.

Ας μην ξεχνάμε όμως, γιατί έγινε δημοφιλής ο χρυσός. Είναι ένα άφθαρτο μέταλλο, με αξία μεγάλη στην καθημερινότητα και την ιατρική, σε εποχές που δεν υπήρχαν κατάλληλα αποστειρωμένα εργαλεία και σκεύη κουζίνας. Ακόμη, είχε μία πολύτιμη βιομηχανική χρήση τον 20ό αι. που όμως σταδιακά αντικαταστάθηκε από καταλληλότερα κράματα μετάλλων και συνθετικά υλικά. Παραμένει μόνο η χρήση του στα κοσμήματα. Όμως, η ματαιοδοξία του στολίσματος υποστηρίζει και οικονομικά μέταλλα όπως τα ασημένια κοσμήματα. Μέχρι και τα φω μπιζού στέκονται ως ένα πολύ επιθυμητό οικονομικό υποκατάστατο και πλέον, λίγοι πληρώνουν το πρήμιουμ του ανώτερου μετάλλου.

Στο παραπάνω γράφημα βλέπουμε την τιμή του χρυσού ανά ουγγιά, από το 1960 έως το 2010. Βλέπουμε ότι υπόκειται σε αυξομειώσεις τιμής, μετά την κατάρρευση του Bretton Woods¹, το 1971. Αυτό είναι το ορόσημο που τον μετέτρεψε σε commodity, ένα μη διαφοροποιημένο προϊόν προς εμπορία over the counter και σε χρηματιστήρια παραγώγων. Επειδή είναι εμπόρευμα και όχι ζεύγος ισοτιμίας, δεν μπορούμε να τον συγκρίνουμε με τα νομίσματα. Τα κύματα ανόδου και πτώσης του μαρτυρούν άλλο ένα όχημα στοιχημάτων.

Μία οικονομία που θέλει να βασίζεται στη μεγέθυνση των αξιών της, χρειάζεται ακόμη το χρήμα που πολλαπλασιάζεται λογιστικά, χωρίς πραγματικό αντίκρισμα. Λύσεις βιώσιμες δεν έχουν να προτείνουν οι χρυσοθήρες. Είναι πιθανότερο να δούμε βιώσιμες λύσεις από τους εμπλεκόμενους στις αγορές τεχνολογίας και ανανεώσιμης ενέργειας, οι οποίοι παράγουν αξία για τις επόμενες γενεές.

Γεωργία Νερούτσου

Φοροτεχνικός, Οικονομολόγος

* το δολάριο Geary-Khamis, γνωστό και ως διεθνές δολάριο, είναι μία φανταστική μονάδα ισοτιμίας που έχει ίδια αγοραστική δύναμη του δολαρίου ΗΠΑ, σε χρονιά ορόσημο τη δεκαετίας 1990-2000. Ο Angus Maddison, δε διευκρινίζει ακριβώς ποια χρονιά λαμβάνει ως βάση. Δείχνει πόσο αξίζει μια τοπική ισοτιμία εντός των συνόρων ενός κράτους.

¹ Δέσμευση των νομισμάτων όλων των χωρών με την ισοτιμία δολαρίου, η οποία ήταν δεσμευμένη στα $35/ουγγιά χρυσού.

Πληθωρισμός και Αξία του Χρήματος

2010-07-08T00:42:00.001-07:00

Όλοι έχουμε ακούσει να μιλάνε για τον πληθωρισμό και την επίδραση του στην καθημερινή ζωή. Γιατί όμως ο πληθωρισμός είναι τόσο σημαντικός ώστε να επηρεάζει τις καθημερινές μας αποφάσεις και την πορεία της οικονομίας;

Με τον όρο πληθωρισμό, με απλά λόγια, μπορούμε να ορίσουμε το μακροοικονομικό μέγεθος που καθορίζεται από την αύξηση του μέσου όρου των τιμών των αγαθών κάθε έτος. Αυτό σημαίνει ότι με τα ίδια χρήματα φέτος μπορούμε να αγοράσουμε μικρότερη ποσότητα αγαθών, απ' όση μπορούσαμε να αγοράσουμε πέρυσι. Με άλλα λόγια η αξία του χρήματος υποτιμάται στο επίπεδο του πληθωρισμού κάθε έτος. Υψηλός πληθωρισμός σημαίνει και σημαντική απαξίωση της αγοραστικής δύναμης.

Ο πληθωρισμός προκαλείται όταν αυξάνεται η προσφορά χρήματος. Δεν έχουμε φαινόμενο πληθωρισμού όταν η τιμή ενός προϊόντος ανεβαίνει επειδή βελτιώθηκε η ποιότητά του. Ακόμη και χωρίς αύξηση της προσφοράς χρήματος, υπάρχουν παράγοντες που επηρεάζουν την αύξηση των τιμών των αγαθών: η αύξηση του κόστους πρώτων υλών, η αύξηση του περιθωρίου κέρδους παραγωγής και του κέρδους των μεσαζόντων και των πωλητών, η αύξηση της φορολογίας. Η αύξηση του κόστους των πρώτων υλών συνήθως μεταφέρεται στην τελική τιμή πώλησης του προϊόντος. Η αύξηση των οργανικών εξόδων μιας επιχείρησης συνήθως οδηγεί σε αύξηση της τελικής τιμής του προϊόντος.

Ο πληθωρισμός είναι ο σταθμικός μέσος των μεταβολών των τιμών αγαθών που τακτικά καταναλώνουν τα νοικοκυριά. Οι μεταβολές αυτές χωρίζονται σε κλαδικές κατηγορίες, όπως Μεταφορές, Ενέργεια, Υπηρεσίες και σταθμίζονται με ένα συντελεστή, που επιλέγεται ανάλογα με το πόση βαρύτητα έχουν στο "καλάθι αγορών" του νοικοκυριού. Είναι αξιοπαρατήρητο ότι τα αγαθά με ανελαστική ζήτηση, που είναι τα είδη διατροφής και ενέργειας, εμφανίζουν μεγάλες διακυμάνσεις τιμών. Πέρα λοιπόν από το σταθμικό μέσο που είναι ο πληθωρισμός του γενικού Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, έχει σημασία να αναδείξουμε την πολύ διαφορετική πορεία που έχει η κάθε κατηγορία. Αυτές οι αποκλίσεις, φανερώνουν ότι το πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι η υπερβάλλουσα προσφορά χρήματος. Αμήχανους μας αφήνει αυτή η χειραγώγηση των τιμών. Μόνο οι υπηρεσίες έχουν μία τάση που ταυτίζεται με το σταθμικό μέσο, που είναι ήπια διακύμανση.

Πηγή τιμών ΕΔΤΚ: Τράπεζα της Ελλάδος

Στο παραπάνω διάγραμμα βλέπουμε την εξέλιξη των τιμών του πληθωρισμού στην Ελλάδα, ως ρυθμός μεταβολής του Εναρμονισμένου Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΕΔΤΚ). Στην εποχή των δραχμών ήταν πολύ υψηλός, πάνω από 8%. Προ ένταξης στην ΟΝΕ, έπεσε κάτω από 2%. Στη δεκαετία του ευρώ, βλέπουμε μία ταλάντωση γύρω από το 4% (πάνω από το 2% που απαιτεί η ΕΕ, αλλά με αυξομειώσεις, ώστε να δείχνουμε τάση μείωσης και σύγκλισης προς το 2%). Η περυσινή οικονομική κρίση, πάγωσε τις τιμές με λίγες αυξήσεις του 1%. Μετά τις φήμες περί χρεοκοπίας και οδεύοντας προς τη σύναψη δανείου με ΕΕ και ΔΝΤ, ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε στο 5%.

Πηγή τιμών ΕΔΤΚ: Τράπεζα της Ελλάδος

Το παραπάνω διάγραμμα δείχνει το ποσοστό μεταβολής του ΕΔΤΚ χωριστά για κατηγορίες της οικονομίας και συνολικά, σ' αυτό που αποτιμάμε ως πληθωρισμό. Παρατηρούμε ότι ο κλάδος ενέργειας τείνει να ανεβάζει την τιμή πληθωρισμού, ενώ αντίθετα, τα μη επεξεργασμένα είδη διατροφής τείνουν να ρίχνουν την τιμή πληθωρισμού. Και οι δύο κλάδοι όμως δείχνουν μεγάλη αστάθεια τιμών στο σύντομο διάστημα 2008-2010. Ο κλάδος των υπηρεσιών ακολουθεί το επίπεδο του πληθωρισμού.

Αν οι αυξήσεις της μέσης τιμής των αγαθών δεν συνοδεύονται από ανάλογη αύξηση των μισθών στο επίπεδο του πληθωρισμού, τότε αναπόφευκτα θα υπάρχει συρρίκνωση της αγοραστικής δύναμης του καταναλωτικού κοινού που θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην οικονομία. Δεδομένης της πολιτικής περικοπών μισθών της κυβέρνησης, είναι αναγκαία η συγκράτηση των τιμών.

Πολύς λόγος για ΑΕΠ. Ποιος το κατανοεί; Back to basics

2010-07-05T13:31:00.000-07:00

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν είναι η Λυδία λίθος όπου εξετάζεται το χρέος και το έλλειμμα μιας χώρας της ΕΕ για να διαπιστωθεί αν πληροί τους όρους της συνθήκης του Μάαστριχτ. Οι όροι είναι:

α. max δημόσιο χρέος = 60% του ΑΕΠ και
β. max έλλειμμα προϋπολογισμού = 3% του ΑΕΠ.

α.β.

Δύο βασικές αναλυτικές προσεγγίσεις του ΑΕΠ είναι με βάση τις δαπάνες και με βάση το εισόδημα.

Προσέγγιση με βάση δαπάνες:
ΑΕΠ = Κατανάλωση + Επενδύσεις + Δημόσιες δαπάνες + Εξαγωγές – Εισαγωγές (1)

Προσέγγιση με βάση το εισόδημα:
ΑΕΠ = Αμοιβή εργαζομένων (συμπεριλαμβανόμενης ασφαλιστικής κάλυψης) + Μικτό κέρδος ιδιωτικού τομέα + Φόροι – Επιδοτήσεις της παραγωγής και των εισαγωγών (2)

Άρα, για να μειώσουμε και τους δύο όρους του Μάαστριχτ, στους οποίους μας εγκαλούν η ΕΕ και το ΔΝΤ, πρέπει να αυξηθεί το ΑΕΠ. Χωρίς ΑΕΠ που μεγεθύνεται, δεν πετυχαίνονται.

Από την ταυτότητα (1), συμπεραίνουμε ότι θέλουμε αυξημένη Κατανάλωση ή αυξημένες Επενδύσεις ή αυξημένες Δημόσιες δαπάνες. Οι δύο πρώτοι παράγοντες, για ψυχολογικούς λόγους, αλλά και λόγω μειωμένου διαθέσιμου εισοδήματος, βαίνουν μειούμενοι.Οι Δημόσιες δαπάνες είναι μέρος της οικονομικής πολιτικής μιας χώρας, και αυτές περιμένουμε σαν πολίτες να δούμε να σχεδιάζονται. Όμως, οι αυξημένες Δημόσιες δαπάνες είναι αντίθετες του συνθήματος "περικοπές Δημοσίων δαπανών". Η εκστρατεία προγραμματισμένων περικοπών που έχουν επιβληθεί στην Ελλάδα, αυτοαναιρεί το στόχο της: δε διορθώνει τους δημόσιους λογαριασμούς, αλλά τους επιδεινώνει, αφού συρρικνώνει το ΑΕΠ.

Από την ταυτότητα (2), συμπεραίνουμε ότι θέλουμε αυξημένες αμοιβές, ιδιωτικού ή δημόσιου τομέα, ή αυξημένα κέρδη επιχειρήσεων, που σημαίνει αύξηση τιμών ή μεγέθυνση επιχειρήσεων ή αύξηση φόρων ή περικοπές των επιδοτήσεων. Το κράτος αποφάσισε να ενεργοποιήσει μόλις τους 2 τελευταίους προσδιοριστικούς παράγοντες του ΑΕΠ. Όμως, πρόκειται για τις πιο κοντόφθαλμες πρακτικές — εντυπωσιασμού 3μήνου—τη στιγμή που μιλάμε για βελτίωση του ΑΕΠ, σε βάθος 3ετίας +. Είναι οι 2 παράγοντες, που έχουν περιορισμούς στην αξία τους, άρα ελάχιστα μοχλεύουν το ΑΕΠ. Από τη μία, οι επιδοτήσεις, το πολύ να μηδενιστούν. Από την άλλη, οι φόροι, όταν αυξάνονται πάνω από ένα όριο, είναι τόσο δυσβάσταχτοι, που κανένα κίνητρο δεν υπάρχει για επένδυση ή κατανάλωση, οπότε, αυτοαναιρούν κι αυτοί οι φόροι το ΑΕΠ που πάνε να αυξήσουν: δεν υπάρχει παραγωγή προϊόντος / υπηρεσίας προς φορολόγηση γιατί δε συμφέρει η ανάληψη δράσης από τον ιδιωτικό τομέα.

Tα μέτρα της κυβέρνησης έχουν στόχο τη μείωση του αριθμητή του κάθε κλάσματος. Για το κλάσμα (α), μπορούμε να πούμε, πως όσο τα χρήματα εισρέουν από τα ταμεία της ΕΕ και ΔΝΤ, όντως, σημαντικό μέρος του χρέους καλύπτεται. Αλλά και πάλι, με τους όρους που θέτουν οι χρηματοδότες μας, είναι αμφίβολο αν θα μειώσουν ποσοστιαία περισσότερο το χρέος, παρά θα πετύχουν την ανεπιθύμητη μείωση του ΑΕΠ, για τους λόγους που προαναφέραμε. Στο κλάσμα (β), η μείωση του ελλείμματος, δηλ. Έσοδα μείον Έξοδα Δημοσίου, ήδη διαφαίνεται μικρή, και μικρότερη ποσοστιαία από την επερχόμενη μείωση του ΑΕΠ.

Η ανάγκη επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής είναι τόσο μεγάλη, όσο και η ανάληψη ιδιωτικής πρωτοβουλίας, για να δημιουργηθεί αξία στην οικονομία, για να μεγεθυνθεί το ΑΕΠ. Οι δαπάνες, που όταν αυξάνονται, ταυτόχρονα αυξάνουν αριθμητή και παρονομαστή (άμεσα, στο κλάσμα β), θα πρέπει να επιλεγούν ώστε να είναι αποδοτικές, δηλ. η αύξηση του αριθμητή να είναι μικρότερη από την αύξηση του παρονομαστή-ΑΕΠ. Χρειαζόμαστε τις δαπάνες που ενεργοποιούν μηχανισμούς πλήρους απόδοσης των παραγωγικών συντελεστών*. Και χρειάζεται να αποδεχθούμε ότι το χρέος και τα ελλείμματα είναι κάτι φυσικό στις οικονομίες, και κανένα εμπόδιο στην ανάπτυξη δε φέρνουν, όταν οι πόροι κατανέμονται σε παραγωγικές δράσεις και ανθρώπους.

Γεωργία Νερούτσου
Φοροτεχνικός, Οικονομολόγος

* Το κριτήριο της πλήρους απόδοσης και των πολλαπλασιαστών κάθε παράγοντα των 2 ταυτοτήτων του ΑΕΠ είναι κάτι υποκειμενικό. Προκύπτει από αμφισβητούμενα οικονομετρικά υποδείγματα. Ακόμη όμως και με αδυναμία στη μέτρηση, μπορούμε να διαφυλάξουμε την όποια δράση των πολλαπλασιαστικών και μεγεθυντικών μηχανισμών επί της Αξίας του ΑΕΠ. Θα εφαρμόσουμε τις συμφωνίες-νόμους; Θα ελέγξουμε αν τηρούνται; Θα διοχετεύσουμε στη φανερή ή στην αφανή οικονομία τους πόρους μας;